ICT-integratie in het basisonderwijs


hoekenwerk 

1. Inleiding: Zelfgestuurd leren in hoekenwerk

Reeds van bij de geboorte stelt men vast dat kinderen zeer spontaan actief (willen) bezig zijn met en in de wereld waarin ze zich bevinden. Ook worden vanaf het kleuteronderwijs werkvormen gehanteerd die de zelfstandigheid van kinderen stimuleren. Eén van deze werkvormen is het gedifferentieerd werken in hoeken. De kleuters krijgen dan de kans om een bewuste keuze te maken en om hun opeenvolgende activiteiten die ze willen doen gedurende de dag te plannen. Kleuters bepalen zelf wanneer hun activiteit klaar is. Ze kunnen individueel van hoek wisselen om een nieuwe activiteit te beginnen. Vooraf dient de leerkracht de nodige voorbereidingen te treffen en afspraken te maken. Ook na de kleuterschool kan men het hoekenwerk verderzetten in het eerste leerjaar. Waar men in de kleuterschool vanuit de ontwikkelingsdoelen werkt, zijn het nu de leerplandoelen en eindtermen die het opzet van het hoekenwerk in zekere zin gaan bepalen. Tijdens het werken in hoeken moeten de leerlingen een aantal leerplandoelen bereiken of aan 'leergebiedoverschrijdende eindtermen werken' om ze in een later stadium te bereiken.Hoekenwerk is een uitstekende vorm om aan binnenklasdifferentiatie te doen. 

Onder differentiatie verstaan we:
het positief en planmatig omgaan met verschillen tussen leerlingen met het oog op het grootst mogelijke leerrendement voor elke leerling.


2. Plannen van een startdatum (streefdatum)

Om te kunnen starten met hoekenwerk geef je jezelf best even wat tijd om de nodige hoeken te kunnen voorbereiden. Neem ruim de tijd zodat er geen overhaaste dingen gebeuren.
Start je met voorbereiden in september dan kan je, afhankelijk van je werklust/werktijd kiezen voor een eerste hoekenmoment in januari of onmiddellijk na de krokusvakantie. Je hebt die tijd nodig om materialen te verzamelen, zelf te vervaardigen, misschien dingen te bestellen, en zeker niet onbelangrijk, te overdenken wat je aan je klasinfrastructuur wel of niet moet veranderen. Dus, denkwerk voldoende. Eerst denken en plannen, dan aan het werk geslagen.


3. Welke hoeken wil/kan ik aanbieden?

Standaardhoeken: leeshoek/luisterhoek/taalhoek, rekenhoek, schrijfhoek, wo-hoek, muzo-hoek, computerhoek, bouwhoek,... Misschien dat je er zelf nog andere dingen bij wil voorzien. Dit hangt soms een beetje af van de eigen interessen en klemtonen die jij in jouw onderwijsstijl legt. Zo kan er ook een poëzie-hoek zijn, een discussiehoek, een filosofeerhoek,... Het hangt ook een beetje af van de leeftijdscategorie van je publiek en jouw klasklimaat.


4. Aan het werk!

De uiteindelijke keuzes die je maakt worden medebepaald door de ruimte die je hebt voor je hoekenwerk, handig of onhandig klasmeubilair (banken of tafeltjes en stoelen, krukjes, kussens, lage kasten,...)
Ideeën om te starten vind je op de volgende bladzijden. Materiaal om te gebruiken kan je dan weer vinden onder de rubriek "kant en klaar" (nog volop in opbouw!).

A. De taalhoeken
A.1 De leeshoek

Ofwel beschik je over een eigen klas/schoolbibliotheek of je maakt goede afspraken met de plaatselijk bibliotheek. Zij zullen je met open armen ontvangen! Een fijn initiatief is het aanbod van de boekenkist: je geeft enkele weken op voorhand aan hen door welk thema aan bod gaat komen en zij verzamelen een kist vol boeken die gedurende verschillende weken jouw klasbib zullen verrijken. Op deze manier heb je ook steeds andere boeken ter beschikking.Je kan het bij louter lezen laten of je kan er een activiteit aan verbinden: de leerlingen vullen na het lezen van een boek een beoordelingsfiche in die je eventueel zelf opstelt (tekstdocumentje/fiche of op de pc). Een model hiervan vind je op www.klascement.net

A.2 De luister/kijk-hoek

A.2.1 Vrij luisteren

A.3.1 Voorbereidend schrijven

Elke kleuterleidster van de derde kleuterklas en leerkracht van het eerste leerjaar kent ze wel: die bladen met golfjes, krullen naar boven of beneden, zaagtanden, pruimpjes aan de steeltjes tekenen (draairichting bolletjes),... Ze zijn uitermate geschikt voor de schrijfhoek. De kleine whiteboard tabletjes zijn zeer handig.A.3.2 Aanvankelijk schrijven

Aangepast aan de methode aanvankelijk lezen beschik je vast en zeker over schrijfblaadjes met hierop de aangebrachte kernwoorden of basiswoorden. In een nieuwe layout of speelsere vorm kan je ze aanbieden in de schrijfhoek. Of je voorziet een aantal kleine whiteboards waar je met permanente stiften voorschrijft wat de leerlingen met uitwisbare stiften mogen natrekken en ook zelf schrijven. Je legt het blaadje even op de scanner en maakt er een afdrukje van. Handig voor in de map met werkblaadjes...A.3.3 De schrijfhoek
Hoofdletters oefenen, 'schoonschrift', aanvullen van verhaaltjes, vrij schrijven bij een afbeelding, een geluidsfragment, een gebeurtenis,...
Een kort verslagje schrijven voor schoolkrant, klasblog, schoolwebsite,...
A.4 Overige taalhoeken
Naar believen kan je altijd extra - soms tijdelijke - taalhoeken openstellen: het kunnen meer gerichte activiteiten zijn naar spelling of taalbeschouwing, met leerjaargebonden onderwerpen.

B. De rekenhoek
B.1 Voorbereidend rekenen
Je hebt, naargelang de materiële mogelijkheden, de keuze tussen werken met materialen of het abstract werken, meestal in de vorm van werkblaadjes. Een tussenoplossing is soms wel een softwarematige toepassing. In de handel zijn diverse programma's op cd (vaak uit de kleuterreeksen). "Klikkerdeklik" is een programma van Lannoo dat zeer populair is. Ook Rekenweb.nl biedt een zeer ruime waaier aan.B.2 Aanvankelijk rekenen

B.3 De meethoek
Het ideale moment om de leerlingen zelf aan het werk te laten rond de onderwerpen die in de lessen meten en metend rekenen aan bod komen. Opdrachten uitvoeren rond wegen, inhouden, tijd met een chrono of klok/kookwekkertje. Doe-opdrachtjes op een fiche, liefst op een speelse manier bij de kleinsten tot het meer ernstiger werk bij de ouderen. Hier passen vaak de gewone lesonderwerpen, op voorwaarde dat het geen volledig nieuwe leerstof omvat.B.4 Hoofdrekenen
Met behulp van software (bvb Hotpotatoes, Jclic, e.d.) kan je zelfcorrigerende opdrachten maken die de leerlingen zelfstandig kunnen uitvoeren. Op e-school vind je per leerjaar/per maand een reeks van meer dan 200 hoofdrekenoefeningen in Hotpotatoes-formaat. Tevens zijn er volgbladen voorzien om te registreren welke oefeningen reeds gemaakt zijn (en wat het resultaat was...). Zo heeft de leerkracht steeds een duidelijk overzicht en kunnen de opdrachten (bvb door aankruisen) opgegeven worden die tijdens het hoekmoment moeten gemaakt worden.B.5 Hoofdbrekers (pc- internet)
In deze hoek werken de leerlingen met rekentoepassingen. Een mooie website hiervoor is vast en zeker openleerhuis.be. De leerlingen gaan zelfstandig aan het werk vanaf het eerste leerjaar (meestal derde trimester of vroeger voor de zeer vlotte lezers)

C. De computerhoek
C.1 zelfstandig oefenen (Eindterm 3: zelfstandig kunnen oefenen in een door ICT ondersteunde leeromgeving)Ofwel beschik je zelf over een schoolwebsite/klasblog/Yurls-site/ die voorzien is van voldoende oefenmateriaal ofwel maak je gebruik van het ruime aanbod aan websites van derden.
Klaswerk Oefenen of e-school is een website die voor elke klas een ruim aanbod heeft voor diverse vakken en leervakonderdelen. Het is kant en klaar materiaal dat kansen biedt tot zelfstandig werken, remediërend werken (gemakkelijk afdalen naar een vorig leerjaar voor dezelfde oefenstof) en differentiatie (op maat van elke leerling is er wel iets te vinden).Wanneer je een pc-hoek inricht is het belangrijk om een overzicht te behouden van "wat er door wie op welk moment" is gedaan. E-school biedt momenteel voor hoofdrekenen "volgbladen" aan waarop de leerlingen zelf registreren welk oefening (inkleuren bvb) ze uitgevoerd hebben en welk het behaalde resultaat was (noteren). Vermits het allemaal oefeningen zijn die met het programma Hotpotatoes gemaakt zijn is er voor de leerkracht geen extra "verbeterwerk" aan verbonden. Is het resultaat niet naar believen wordt de opdracht opnieuw gemaakt met het oog op een betere score.C.2 zelfstandig leren (Eindterm 4: zelfstandig kunnen leren in een door ICT ondersteunde leeromgeving)Leerlingen bereiden een deeltje van de leerstof voor die ze aan de rest van de klas verduidelijken. Via een online filmpje, animatie, website,... verwerken enkele leerlingen een deeltje van de leerstof (met de leerkracht in de buurt als coach, natuurlijk). Daarna brengen zij dit voor de klas en zorgen voor een schriftelijke neerslag (door de leerkracht goedgekeurd) of een schema voor elke klasgenoot.Er bestaat software die aan de leerlingen eerst een "regeltje" uitlegt en demonstreert waarna de leerling zelf aan de slag kan. Dit is ook een vorm van "zelfstandig leren (en oefenen) door ICT". De website "Muiswerk" is hiervan een voorbeeld. Zij bieden diverse cd-roms aan die een vorm van zelfstandig leren hanteren.C.3 Creatief met ICT (Eindterm 5: eigen ideeën creatief vormgeven met behulp van ICT)Het aspect "creatief" omvat in feite het hele spectrum van de "Muzische Vorming" (op bewegingsopvoeding/expressie na): - Beeldopvoeding
- (Bewegingsexpressie)
- Dramatisch spel
- Muzikale opvoeding
- Muzisch taalgebruik Ook hier speelt de "muzische competentie" van jou als persoon/leerkracht een grote rol. Je eigen kenmerken zullen het gewicht bepalen van de verschillende deelaspecten uit het domein "Muzische Vorming". Het gebruik van ICT in de muzische vorming geeft een zekere vorm van verruiming en schept de mogelijkheid om "aan te sluiten bij de leefwereld van het kind". De techniek speelt een grote rol in de kinderwereld. Technische hoogstandjes zoals mp3- of mp4-spelers (resp. geluid en beeld), PsP3, X-box,... zijn voor vele kinderen "vanzelfsprekend". De computer biedt de mogelijkheid om beeld en geluid te bewerken, te combineren tot een nieuw geheel. "Digital Art" is het domein van de digitale kunstenaars.
Ook onze leerlingen kunnen- elk op zijn/haar niveau - een beetje digitale kunstenaars zijn. Hiervoor maken we gebruik van "standaard" aanwezige software zoals een tekenprogramma (Paint), een tekstverwerker of kiezen we voor extra (gratis) programma's. We beperken ons in deze opsomming tot de gratis te downloaden programma's.
C.3.1 Tux Paint (beeldopvoeding?)
- Het programma zelf:
Tux Paint, inclusief de leuke geluiden bij de handelingen. Je kan kiezen voor een volledige schermvulling of in "venstermodus"
- Een zeer uitgebreide
bibliotheek van "Stamps (stempels)" die de leerlingen naar believen kunnen verkleinen, omkeren,...
Leerlingen van het eerste leerjaar 'tekenen' een grote fruitschaal en stempelen erin enkel dat fruit dat ze in de klas gebruikten bij de "fruitstokjes" in de lessen van WO.
Best geef je de leerlingen een duidelijk omschreven opdracht waarin ze dan - naar eigen vermogen - hun creativiteit kunnen leggen. Het "vrij tekenen" heeft vaak een zeer teleurstellend resultaat. Jonge kinderen mag je nog een beetje leiden, echter zonder hun creativiteit aan banden te leggen.C.3.2 Audacity (muzikale opvoeding?)

- Het programma zelf: Audacity
- Met behulp van audacity kan je eigen geluidsfragmentenopnemen (pc en een microfoon) en omvormen tot mp3 en nog een hele reeks van "geluidsformaten". Je kan een fragment bewerken (knippen, plakken, uitsterven, zacht beginnen,... Je kan door knippen en plakken een muzikale collage laten maken, of door effecten de stemmen laten veranderen in reuzen of piepstemmetjes,... creatief naar hartelust...C.3.3 Muziek 'zien' (website)
De website zelf:
Paul van Coeverden
Paul van Coeverden maakte animaties waarin muzikale krachten (muziekdynamiek) het beeld bepalen. Het is een bewegend samenspel van figuren en muziek. In deze hoek kan je leerlingen laten luisteren en kennismaken met de dynamiek in klassieke muziek.Meer ideeën vind je in het ict-hoekje van Stefaan d'hondt

 C.4. Informatie opzoeken, verwerken en bewaren (Eindterm 6: voor hen bestemde informatie kunnen opzoeken, verwerken en bewaren)
Door de komst van het WWW (World Wide Web) beschikken we na een muisklik over een reusachtige hoeveelheid informatie. Jammer genoeg is het WWW een wanordelijke massa gegevens die zeker voor kinderen van de basisschool een te complexe structuur heeft. Informatie (voor hen bedoeld!) kunnen structureren is een vaardigheid die kinderen van de derde graad basisonderwijs stilaan onder de knie moeten krijgen in het kader van "leren leren". Dit doe je stapsgewijs, op een geleide manier, en niet door ze "met een zoekmachine los te laten op het WWW"!
Eindterm 6 zegt duidelijk dat het over "voor hen bestemde digitale informatie" gaat, hetgeen het WWW duidelijk voor het overgrote deel niet is!
Wanneer je tijdens het hoekenwerk leerlingen informatie laat opzoeken, doe je dat best op de volgende wijze:
C.4.1 Een selectie van digitale informatie...
- websites die je als leerkracht voorselecteert en eventueel aanbiedt als hyperlinks in een tekstdocument of klasblog of een "Yurl's pagina" of die je als "favorieten (Internet Explorer) of bladwijzers (FireFox)" hebt opgeslagen op de klascomputers. Favorieten van je eigen browser kan je ook exporteren naar een stick en dan importeren op de klascomputer(s).C.4.2 Kindvriendelijke zoekmachines" gebruiken... Diverse zoekmachines zijn speciaal ontwikkeld voor zoekopdrachten door en voor kinderen. Zij filteren de inhoud van de websites naar kindvriendelijkheid (+ vereist verstandelijk niveau). Deze zoekmachines zijn voor 99,9% betrouwbaar. Het enige "nadeel" is het feit dat zij "minder" zullen vinden dan de universeel bekende zoekmachines (voor volwassenen). Het grote voordeel echter is dat de informatie die ze wèl vinden geschikt is voor het bedoelde publiek; onze leerlingen.|   www.8-12.info   |   meester Sipke   |   Davindi   |   Netwijs.nl   |   MyBeeC.4.3 WebpadenWebpaden zijn online-werkbladen voor kinderen waarmee ze op eigen niveau en interesse informatie kunnen zoeken en verwerken op het wereldwijde web. De gebruikte websites zijn natuurlijk geschikt voor kinderen (meestal gevonden met de zoekmachine van netwijs.nl)De "uitvinder" van de "webpaden", Jack Nowee, stelt een grote verzameling ter beschikking op zijn website. Hijzelf zegt dat kinderen ermee aan de slag kunnen vanaf 7 jaar (indien ze voldoende kunnen lezen!).C.5 Presenteren aan elkaar: (Eindterm 7: ICT gebruiken bij het voorstellen van informatie aan anderen)Tijdens het hoekenwerk kunnen de leerlingen van de bovenbouw van de basisschool werken aan een eenvoudige, korte presentatie. We blijven focussen op de inhoud en zeker niet te veel op de toeters en bellen van sommige programma's. Om de leerlingen hiermee op weg te helpen volstaat soms een eenvoudig stappenplannetje met de basis voor een presentatie, afhankelijk van het programma dat je ter beschikking hebt.C.6 Communiceren: (Eindterm 8: ICT gebruiken om op een veilige, verantwoorde en doelmatige manier te communiceren)Plan je een leerwandeling naar..., ga je op bezoek bij..., wil je informatie aanvragen over..., laat de leerlingen zelf eens het initiatief nemen en de contacten leggen (met de leerkracht als coach en eindredactie). Dit kan zowel telefonisch als via mail.
Een klastentoonstelling aankondigen kan ook door de leerlingen in de mailbox van de andere klassen.

De leerlingen beluisteren - zonder meer - met behulp van hoofdtelefoons - verhaaltjes op cassette/cd/mp3/... Het jeugdjounaal beluisteren, eventueel bekijken, kan ook, misschien een podcast van de een of andere activiteit.A.2.2 Gericht luisteren
De leerlingen beluisteren audiobestanden met hieraan een actie verbonden (iets tekenen, kleuren, schrijven...) Je kan met behulp van de pc en het gratis programma
Audacity zelf tekstfragmenten opnemen en opslaan als mp3-tjes. Die kan je dan weer verzamelen op een cd of mp3-speler (of online zetten).
De verhaaltjes uit de reeksen van Zonnekind, Zonnestraal en Zonneland kunnen hiervoor - met bronvermelding - uitstekend dienen.

A.3 De schrijfhoek

Tabletpc's of een digitaal schoolbord komen hier zeker aan bod.

 

| Copyright ┬ę 2017 Lucien Hermans | All Rights Reserved |