ICT-integratie in het basisonderwijs


(Didactische) ICT-competenties voor leerkrachten

1. Introductie

Wil je als leerkracht de overstap maken naar het (semi)- digitale tijdperk of ben je op zoek naar nieuwe ideeën, dan kunnen volgende praktijktips je hierbij helpen.

Natuurlijk moet je hiervoor over de nodige middelen beschikken. Zonder groenten kan je geen soep koken!
Dit is de verantwoordelijheid van de beleidsvoerders op jouw werkplek.

Wat jij er mee kan doen hangt grotendeels af van je creativiteit en - het allerbelangrijkste - jouw ICT-competenties.

Om, stap voor stap, wat competentie te verwerven willen we jou in dit onderdeel van klaswerk.be ondersteunen. Je kiest zelf wat handig, interessant, haalbaar,... is en past in jouw situatie.


2. Nieuwe media: digiborden in de klas

digibord 1

(Bron: Instruct.nl - Handboek Digibord & Didactiek)

2.1 Inleiding

Het digibord kan fungeren als versneller van de ict-ontwikkeling van een leerkracht. Al werkende met zo'n bord ontdek je op actieve wijze nieuwe mogelijkheden en raak je vanzelf in een groeiproces op het vlak van je persooonlijke en professionele ict-competenties...

2.2 Beginnen met een digibord

Door het gebruik bouwt de gebruiker kennis van het medium op. Zo doorloopt de gebruiker mogelijk een aantal fasen op een - voor ieder ander - tijdpad.
Aanbevolen is een starttraining die regelmatig aangevuld wordt met een vorm van vervolgsessies. Alles zelf ontdekken duurt soms (te) lang. Zo is er een vlottere doorgroei.
Zo'n groei verloopt in verschillende, herkenbare fasen. We resumeren ze hier even.

2.2.1 Substitutiefase

Het digibord vervangt het krijtbord en wordt ook analoog gebruikt, aangevuld met tonen van filmpjes, websites en afbeeldingen.

2.2.2 Fase van de lerende gebruiker

De leerkracht maakt al meer gebruik van eigen ict-vaardigheden, past bestaand materiaal aan,...
Presentaties versterken de didactiek. Echter nog steeds éénrichtingsverkeer. (passief leren)

2.2.3 Fase van de ingewijde gebruiker

Door het digibord ontstaat er interactie tussen leerkracht, leeerlingen. Tweerichtingsverkeer of actief leren krijgt z'n ingang. De digibordlessen tonen hun meerwaarde. (actief leren)

2.2.4 Fase van de gevorderde gebruiker

Lineair lesverloop wordt al eens doorbroken. Klemtoon (bord)techniek evolueert naar klemtoon didactiek: het bord dient de didactiek.
Multimedia wordt bewust ingezet. Het bord wordt vaker "niet-gepland" ingezet.

2.2.5 Fase van de samenwerkende gebruiker

Het bord wordt zowel door leerkracht als door leerling optimaal ingezet.
De leerkracht houdt de controle maar wordt meer coach, observator en facilator van het actief leerproces.
Het bord is geen doel meer maar een middel met nieuwe pedagogische en didactische mogelijkheden.

Een filmpje over digitale borden en hun invoering in ons onderwiijs kan je HIER bekijken.

2.3 Aan de slag

2.3.1 Leerkrachttypes:

  • Type 1: zij die onmiddellijk aan de slag gaan met vernieuwing en al vlug de kneepjes van het vak kennen...
  • Type 2: gaan ook aan de slag maar het gaat minder vlot, doch ze komen er ook wel...
  • Type 3: de groep die de top van de berg te hoog vindt en het oude krijtbord mist...

2.3.2 Directe mogelijkheden van een digibord

  • schrijven (meest elementair gebruik): de tekst kan op voorhand geschreven worden (tekstdocument, presentatie,...)
  • hergebruiken (kon vroeger niet, weggeveegd was weg!) U kan de getoonde informatie terug ophalen op een later tijdstip.
  • tonen van beeld en geluid zonder extra apparaten. Het is evenwel belangrijk om het archief aan materialen nauwkeurig te organiseren.
  • motivatie: aantrekkelijker lessen verhogen de motivatie. Illustratie verlaagt de cognitieve belasting van de leerling (moet zich heel wat begrippen minder virtueel voorstellen)
  • prikkelen: leerlingen mogen (actief) iets doen (tactiel) op het bord
  • feedback van de leerkracht of medeleerlingen of van de toepassing zelf die op het bord gebruikt wordt

2.3.3 Interactiviteit toepassen

Een digibord kan ingezet worden als interactief middel. Hiermee bedoelen we dat de activiteit van de leerkracht en het digibord activiteit uitlokt bij de leerling. Ze worden uitgedaagd mee te doen bij de activiteiten op het bord.  Dit kan een fysieke of mentale activiteit zijn.

Hoe je interactiviteit kan 'veroorzaken' lees je in volgende tips:

    • Onderbreking inlassen: stop het filmpje of de animatie. Stel vragen over het mogelijke verloop. Vergelijk dan hetgeen de leerlingen dachten met hetgeen er werkelijk gebeurde.
    • Diverse media mengen: gebruik diverse media in de lessen. Maak een gezonde mix van film, animatie, afbeeldingen, geluidfragmenten,...  Sleep de afbeeldingen naar links die je hoorde in de luistertekst,... 
    • Fysieke mogelijkheden: interactie door slepen en klikken op het bord
    • Dubbelzinnigheid: zet leerlingen eens 'op het verkeerde been'. Op die manier worden ze gestimuleerd na te denken over dingen die vanzelfsprekend leken...

2.3.4 Effectiviteit van het digibord vergroten

2.3.4.1 Bekwaamheid vergroten: een gepaste scholing bij het bord is een noodzaak (vlug en efficiënt). Je kan ook aansluiting zoeken bij communities van digiborden. Verken en experimenteer regelmatig met de bijgeleverde software.

2.3.4.2 Lessen goed organiseren: een must is het aanleggen van een goede mappenstructuur met hierin alle materiaal dat uitsluitend bij het bord wordt gebruikt. Een digibordles moet zeer goed voorbereid worden om vlot te kunnen verlopen.

2.3.4.3 Interactief gaan werken: doorgroeien van "presenteren" naar een meer actievere inzet door de leerlingen.

2.3.4.4 Flexibel inspelen op situaties: naast een goede lesvoorbereiding kan je via een digibord snel inspelen op vragen uit de klas of de actualiteit.

2.3.4.5 Denk constructivistisch: leerlingen leren door zelf te ontdekken en het aan medeleerlingen voor te stellen (digibord!). Meer en meer komt ook het gebruik van tablet en stemkastje voor als middel tot leren.

2.3.4.6 Sta open voor verandering: leerlingen voorbereiden op de toekomst is een moeilijke opgave. Als leerkracht moet je zelf ook blijven openstaan voor veranderingen, waarschijnlijk niet op het zelfde ritme als de leerlingen zelf, maar toch... Toon interesse voor nieuwigheden; wees kritisch maar objectief positief!

2.3.4.7 Deel kennis met collega's: in een digibordteam of tijdens een personeelsvergadering. Niet alleen leerlingen leren van elkaar!

2.3.4.8 Bouw verder aan het schoolbeleid: samen denken en spreken over het verbeteren van het onderwijs door ICT (en het digibord).


Typen op een digitaal werkblaadje (pdf)

Via inscannen door een kopieerapparaat kan je van bestaande (papier) werkblaadjes digitale documenten (in pdf = portable document file) maken. Een van de eigenschappen van een pdf is dat je niet aan de inhoud zelf kan veranderen. Dat belet niet om er actieve werkblaadjes van te maken. Leerlingen krijgen op deze wijze opdrachten te verwerken die ze - na het afwerken - opslaan op de gevraagde plaats onder een opgegeven bestandsnaam (meestal de naam die jiij er al aan gaf, aangevuld met hun eigen naam)
We gaan zo tewerk...

1. PDF-Xchange: het programma (gratis)

PDF-Xchange kan je gratis downloaden op deze website. Installeer het programma, kies voor de gratis versie, open het en doe dan de volgende aanpassing:

Klik in het menu op "beeld" --> "werkbalken" en klik op "bewerken". Het menu "bewerken" verschijnt in het programma. 

pdf-xchange-typewriter-balk

Deze werkbalk geeft de mogelijkheid om te typen (waar je ook maar klikt) op de pdf (Typemachine) en een beperkte mogelijkheid tot tekenen, gommen,... Je kan dit allemaal zelf eens best proberen (experimenteren is toch leuk, niet?)

Gebruik de functietoets F11 om het werkblaadje te vergroten tot het volledige scherm. Nogmaals F11 brengt het scherm terug naar de weergave met de werkbalken...

 

 

| Copyright © 2017 Lucien Hermans | All Rights Reserved |